Kurallar, uygulandıkları sırayla
- Öğretilen harfler. İşaretlediğiniz küçük harfler öğretilmiş sayılır; her birinin büyüğü de onunla birlikte sayılır (i ile İ, ı ile I ayrı harflerdir). Hiç harf işaretli değilse ya da işaretlilerin arasında ünlü yoksa sayfa hazırlanmaz ve nedeni yazılır.
- Kesin süzgeç. Bir kelime, hece ya da cümle, içindeki her harf öğretildiyse kullanılır. Nokta, virgül ve hece çizgisi harf sayılmaz. Türk alfabesinde olmayan bir harf (â, q, w, x) hiçbir zaman öğretilmiş sayılmaz.
- Sözlük. 3.165 kelime elle yazılmıştır; her kelime türüyle (ad, özel ad, fiil, sıfat ve çekimli biçimler), konusuyla (yiyecek, hayvan, yer gibi) ve sıklık düzeyiyle (1 en sık) işaretlidir. Hiçbir kelime ğ ile başlamaz. Türk Dil Kurumunun düzeltme işaretiyle yazdığı kelimeler (kâğıt, rüzgâr gibi) sözlüğe alınmadı: â, î ve û hiçbir grupta öğretilmez ve işaretsiz yazmak kelimeyi yanlış yazmak olur.
- Cümle kalıpları. 151 kalıp elle yazılmıştır; her ses grubu için en az 27 tane. Kalıptaki boşluklara yalnızca o konudaki ve öğretilen harflerle yazılan kelimeler girer (bir adın yerine ad, bir yiyeceğin yerine yiyecek). Doldurulan cümle harf harf yeniden denetlenir; ilk harfi Türkçe kurala göre büyütülür. Sesdefter cümle uydurmaz: her cümle elle yazılmış bir kalıptan gelir ve yalnızca öğretilen harfleri taşır.
- Noktalama. Nokta baştan beri kullanılır; programa uygun olarak soru işareti ancak ilk üç grubun bütün harfleri öğretildiyse gelir. Ünlem ve kesme işareti cümlelerde kullanılmaz; programın örneklerindeki gibi addan sonra virgül konmaz. Bir ad, aynı cümlede başka bir kelimeyle aynı yazılmaz (Lale ile lale gibi).
- Sıra. Kelimeler ve kalıplar, en son öğretilen gruptaki harfleri taşıyanlar önce gelecek biçimde sıralanır; böylece sayfa yeni öğretileni çalıştırır. Aynı kelime ya da cümle bir sayfada iki kez yer almaz.
- Kısa metin. Metinler aynı çocuğu anlatan, sırası elle yazılmış 5 ya da 6 cümlelik çerçevelerdir; sayfa ilk 3 ile 6 cümlesini alır. Her cümlenin öznesi aynı çocuktur ve bütün cümleler aynı zamandadır (hepsi geçmiş ya da hepsi istek); her metin bu denetimden geçer. Ad, sıradan bir kelimeyle aynı yazılıyorsa (Ata ile ata gibi) o ad metinde kullanılmaz. Öğretilen harflerle hiçbir çerçeve kurulamıyorsa metin uydurulmaz; sayfa hazırlanmaz ve gereken harfler yazılır. Metin daha kısaysa uzatılmaz ve bu söylenir.
- Sayfa kodu. Her seçim bir sayfa koduna bağlıdır: aynı kod ve aynı ayarlar her cihazda aynı sayfayı verir. Yeniden üret kodu bir artırır.
- Yeterli değilse. Bir sayfa türünün en az öğe sayısına ulaşılamıyorsa sayfa hazırlanmaz; sıranızda bekleyen harflerden hangileri öğretilince hazırlanabileceği ve hangi gruba düştüğü yazılır. İstenenden az öğe varsa bulunanların hepsi kullanılır ve sayı yazılır.
Hece kuralları
Her hecede tek bir ünlü vardır. İki ünlü arasındaki ünsüzler sayılarına göre paylaşılır: ünsüz yoksa ünlüler ayrılır (sa-at), bir ünsüz sonraki heceyi açar (ki-tap), iki ünsüzden biri bu heceyi kapatır biri sonrakini açar (an-ne), üç ünsüzde yalnızca sonuncusu sonraki heceye geçer (Türk-çe). Yabancı kökenli kelimeler de aynı kurala uyar (kont-rol, prog-ram). İlk ünlüden önceki ünsüzler ilk heceye, son ünlüden sonrakiler son heceye kalır (tren, Türk). Böylece V, VC, CV, CVC, VCC, CVCC ve CCVC hecelerin hepsi çıkar.
| Kelime | Heceler |
|---|---|
| anne | an-ne |
| kitap | ki-tap |
| saat | sa-at |
| Türkçe | Türk-çe |
| elektrik | e-lekt-rik |
| İstanbul | İs-tan-bul |
| öğretmen | öğ-ret-men |
| tren | tren |
Sayfa türleri
| Tür | Sayı ayarı | En az |
|---|---|---|
| Hece okuma | Ünsüz satırı: 1 ile 21 arası | 1 |
| Kelime okuma | Kelime sayısı: 6 ile 40 arası | 6 |
| Cümle okuma | Cümle sayısı: 3 ile 16 arası | 3 |
| Kısa metin | Cümle sayısı: 3 ile 6 arası | 3 |
| Dikte | Satır sayısı: 3 ile 10 arası | 3 |
| Yazma | Satır sayısı: 4 ile 12 arası | 1 |
| Eksik harf | Kelime sayısı: 6 ile 30 arası | 6 |
| Eşleştirme | Kelime sayısı: 4 ile 40 arası | 4 |
| Boşluk doldurma | Cümle sayısı: 3 ile 12 arası | 3 |
- Hece okuma: en son öğretilen ünsüzlerle kapalı heceler (an, en) önce, açık heceler (na, ne) sonra, ardından öğretilen harflerle yazılan kelimelerde geçen üç ve dört harfli heceler.
- Dikte: öğrenci sayfasında numaralı satırlar; kelimeler ya da cümleler yalnızca öğretmen anahtarında.
- Yazma: her satırda ilk harf düz çizgiyle örnektir; her çizginin başladığı yer bir nokta ve sıra numarasıyla gösterilir. Ardından noktalı kopyalar gelir, satırın sonu serbest yazmaya kalır. Harfler tırnaksız dik temel harf biçimindedir ve çizgi sayısı, başlangıç noktası ve yönü programın Şekil 2 tablosunu izler: büyük harfler tepeden aşağı yazılır, yuvarlak harfler saat 2 yönünden başlayıp saatin tersine çizilir, n, m, h, r, u ve y tek hareketle yazılır. 29 harfin küçüğü ve büyüğü vardır. Varsayılan 12 satır, 1 cm satırla bir A4 sayfayı doldurur.
- Eksik harf: odak harfin yeri boş bırakılır (karışık seçilirse her kelimede rastgele bir harf). Anahtar, eksik harfi kalın gösterir.
- Eşleştirme: küçük harfle yazılmış kelime ile büyük harfle yazılmışı ya da kelime ile hecelenmiş biçimi; 20 satırdan fazlası iki sütun bloğuna bölünür, her blok kendi içinde karışır. Anahtar doğru çizgileri gösterir. Resimli eşleştirme bu sürümde yoktur.
- Boşluk doldurma: her cümleden ad olmayan bir kelime çıkarılır ve kutuya yazılır. Her boşluğa kutudan yalnızca bir kelime uyar: aynı türden (iki meyve, iki yer) iki boşluk aynı sayfaya konmaz. Bu yüzden sayfa ikinci gruptan itibaren hazırlanır. Anahtar cümleyi tam gösterir.
Satır dizgesi ve yazdırma
Programdaki satır dizgesi üç çizgidir: üst çizgi, ortada kesik kılavuz çizgisi ve taban çizgisi; satır 1 cm yüksekliğindedir ve iki satır arasında 1 cm boşluk bırakılır. Dört çizgi seçilirse kuyruklu harflerin indiği alt çizgi de çizilir. 1,5 cm yükseklik de seçilebilir. Sayfa A4 (210 x 297 mm) boyutundadır; PDF yazdırılırken ölçek gerçek boyut olmalıdır.
PDF, tarayıcıda pdf-lib ile hazırlanır ve SIL International'ın Andika yazı tipini gömülü taşır: yazılar seçilebilir ve aranabilir. Önizleme, PNG ve yazdırma aynı çizim komutlarından yapılır.
Başlık, ad satırı ve okul
Sayfa başlığı, yönerge, hece tablosunun başlıkları (Kapalı heceler, Açık heceler) ve ad soyad ile tarih satırı yetişkin içindir ve harf süzgecinden geçmez; yalnızca öğretilen harfleri taşıyan bir sayfa isterseniz ayarlardan kapatın. Kapalıyken öğrenci sayfasındaki her harf öğretilmiştir (500 sayfalık bir denetimle sınanır). Okul adı ve sınıf adı sağ üst köşeye yazılır.
Ne değildir
- Bir program ya da ders kitabı değildir; sırayı ve hızı öğretmen belirler.
- Kendi cümlesini yazmaz.
- Bir değerlendirme ya da not aracı değildir.
- Hiçbir şeyi sunucuya göndermez; hesap ve öğrenci adı istemez.
Programdaki harf grupları ve her grupla nelerin mümkün olduğu ses grupları sayfasında. Grupların sırası: a n e t i l | o k u r ı m | ü s ö y d z | ç b g c ş | p h v ğ f j. Sesdefter, Millî Eğitim Bakanlığı, herhangi bir yayınevi veya okulla bağlantılı değildir.